Olej z orzechów drzewa, które samo wybiera, gdzie chce rosnąć
Olej arganowy uchodzi za jeden z najcenniejszych olejów na świecie. Po części przez skład, a po części przez to, jak trudno go zdobyć. Pochodzi z orzechów arganii (Argania spinosa), nazywanej też drzewem żelaznym. Drzewo rośnie dziko prawie wyłącznie w południowo-zachodnim Maroku i bardzo niechętnie daje się uprawiać gdzie indziej. Próby zakładania plantacji poza tym regionem na razie nie przyniosły dużych efektów.
Do tego dochodzi wydajność. Szacuje się, że na litr oleju potrzeba 30-40 kg owoców, czyli tyle, ile kilka drzew daje przez cały rok. Nic dziwnego, że dobry olej arganowy tani nie jest.
Poniżej piszemy, co właściwie jest w tym oleju, do czego się przydaje i dlaczego warto patrzeć, czy kupujemy olej nierafinowany, czy deodoryzowany.
Olej arganowy – skład i właściwości
Większość oleju to nienasycone kwasy tłuszczowe. Najwięcej jest kwasu oleinowego (omega-9, ok. 43-49%) i linolowego (omega-6, ok. 29-36%). Ten drugi należy do niezbędnych kwasów tłuszczowych, czyli takich, których organizm sam nie wytwarza i musi dostać je z jedzeniem.
Najciekawsza jest jednak niewielka część oleju, którą nazywa się frakcją niezmydlalną. Znajdziemy w niej witaminę E (głównie w postaci gamma-tokoferolu), karotenoidy, sterole roślinne i związki fenolowe, m.in. kwas ferulowy. To właśnie one sprawiają, że olej arganowy jest silnym przeciwutleniaczem i dość długo zachowuje świeżość. Warto o tym pamiętać, bo za chwilę okaże się, że to też ta część, którą najłatwiej stracić.
Olej arganowy do picia i do pielęgnacji
Ekologiczny olej arganowy z nieprażonych orzechów Medi-Flowery można stosować zarówno w kuchni, jak i w pielęgnacji.
W diecie dostarcza nienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym kwasu linolowego, który pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi. Zawarta w nim witamina E pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym. Najlepiej używać go na zimno, jako dodatku do sałatek, kasz albo warzyw.
Na skórę i włosy działa nawilżająco i regenerująco. Uelastycznia skórę, pomaga chronić ją przed przedwczesnym starzeniem, wzmacnia włosy i paznokcie. Można go używać samodzielnie, do masażu albo dodawać do domowych kosmetyków.
Olej arganowy deodoryzowany, czyli co tracimy razem z zapachem
Nierafinowany olej arganowy pachnie lekko orzechowo. Nie każdemu to odpowiada, więc sporo osób sięga po wersję bezzapachową. Na etykiecie często nadal stoi “tłoczony na zimno”, ale sam proces usuwania zapachu mocno zmienia olej.
Deodoryzacja polega na traktowaniu oleju gorącą parą wodną w wysokiej temperaturze, zwykle razem z rafinacją fizyczną. Olej traci wtedy dużą część frakcji niezmydlalnej, czyli tych składników, o których pisaliśmy wyżej. Wiele osób zauważa też, że taki olej gorzej się wchłania i zostawia na skórze tłustą, ciężką warstwę.
Co się dzieje z witaminą E?
Jeśli deodoryzację prowadzi się w głębokiej próżni, część witaminy E udaje się zachować. Problem w tym, że w produkcji masowej zwykle idzie ona w parze z pełną rafinacją fizyczną, łącznie z odbarwianiem.
Badania pokazują, że olej arganowy po rafinacji fizycznej jest dużo mniej stabilny. Szybciej jełczeje, traci właściwości przeciwutleniające, a zawartość witaminy E może spaść nawet o 94% [1]. Olej bez zapachu to więc w praktyce olej bez większości tego, za co się go ceni.
A filtracja węglem aktywnym?
Jest też łagodniejszy sposób na pozbycie się zapachu, czyli filtracja przez węgiel aktywny. Cały proces odbywa się na zimno. Węgiel ma bardzo porowatą strukturę i zatrzymuje na swojej powierzchni cząsteczki zapachowe oraz zanieczyszczenia. Olej po takiej filtracji jest klarowny i jasnozłoty.
Skoro nie ma wysokiej temperatury, witamina E i nienasycone kwasy tłuszczowe się nie rozkładają, a olej dalej dobrze się wchłania. Ale i tu coś się traci. Razem z zapachem węgiel wyłapuje część naturalnych tokoferoli, które chronią olej przed utlenianiem. Do tego sama metoda jest droga i sporo surowca idzie przy niej w straty, co widać potem w cenie.
Po co w ogóle usuwać zapach?
Tradycyjne wytwarzanie oleju ze świeżych, nieprażonych orzechów zajmuje dużo czasu i wymaga sporo pracy. A każda zmiana temperatury przy obróbce nasion wpływa na skład i trwałość gotowego oleju [2].
Deodoryzacja daje producentom więcej swobody przy wyborze surowca. Gorąca para zabija zapach oleju, który jest już stary albo pochodzi z nasion źle przechowywanych, więc tych wad po prostu nie czuć. Olej bez zapachu i koloru to też wygodna, tania baza do kosmetyków. Łatwo go wymieszać z tańszymi składnikami, np. olejem słonecznikowym czy parafiną ciekłą, a klient nie ma jak tego sprawdzić.
Jak wybrać dobry olej arganowy?
Najważniejsze, żeby olej był nierafinowany i tłoczony na zimno. Dobrą wskazówką jest zapach: delikatnie orzechowy oznacza, że olej nie był deodoryzowany. Podobnie z kolorem. Dobry olej arganowy jest złoty, a bardzo jasny, prawie przezroczysty mógł zostać odbarwiony. Warto też sprawdzić, czy ma certyfikat ekologiczny, czy w składzie nie ma dodatków i czy jest w ciemnej butelce, która chroni go przed światłem.
Olej arganowy Medi-Flowery
Ekologiczny olej arganowy Medi-Flowery powstaje w tradycyjny, marokański sposób. Jest tłoczony na zimno z nieprażonych orzechów, nierafinowany i bez żadnych dodatków. Ma głęboki, złoty kolor i delikatny orzechowy zapach, czyli dokładnie taki, jaki powinien mieć olej, którego nikt nie próbował poprawiać.
Pytania, które często się pojawiają
Czy olej arganowy można pić?
Tak, o ile producent przeznaczył go do spożycia. Najlepiej dodawać go do potraw na zimno.
Czym się różni olej arganowy nierafinowany od deodoryzowanego?
Nierafinowany ma naturalny zapach i kolor oraz zachowuje większość cennych składników, w tym witaminę E. Deodoryzowany nie pachnie, ale traci dużą część tych składników i szybciej się psuje.
Dlaczego olej arganowy pachnie orzechami?
Bo to jego naturalny zapach. Jeśli go czuć, olej najpewniej nie był deodoryzowany.
Dlaczego olej arganowy jest taki drogi?
Argania rośnie prawie tylko w Maroku, a na litr oleju potrzeba kilkudziesięciu kilogramów owoców, które w dużej części obrabia się ręcznie.
Bibliografia
- Asbbane A., Bousaid Z., Gharby S. Effects of physical refining process on quality and stability of argan oil (Argania spinosa (L.) Skeels). Scientific Reports. 2024;14:23145.
- Demnati D., Allaf K., El Maataoui M., Gharby S. Effect of Roasting Temperature and Time on the Chemical Composition and Oxidative Stability of Argan (Argania spinosa L.) Oils. European Journal of Lipid Science and Technology. 2018;120(5):1700136.
Autorka: Liliann Kristinn Elmborg
